Nacionalizacija i denacionalizacija Osman-kapetanove medrese u Gračanici

Sažetak

U ovom radu govori se o teškom stanju starog objekta Osman-kapetanove medrese usljed devastacije u toku Drugog svjetskog rata i neposrednom poraću. Lokalne komunističke vlasti nisu imale ni želje ni volje da priskoče u pomoć, a Vakufsko-mearifsko povjerenstvo, u ime vakufa u čijem je vlasništvu bio objekat, materijalno oslabljeno i organizaciono, takoreći rastureno, nije bilo u stanju ništa poduzeti. Tek 1950. godine, mladi partijski aktivista, učitelj Ibrahim Hasanbegović, tada sekretar Sreskog narodnog odbora, pokreće inicijativu da se zaustavi dalje propadanje tog objekta. Javno je izašao s prijedlogom da Sreski savez kulturno-umjetničkih društava, čiji je bio predsjednik, Medresu preuzme u dugoročni zakup za svoje aktivnosti. Zahvaljujući podršci koju je dobio u nadležnim organima, već 1951. godine sklopljen je dugoročni ugovor o zakupu, objekat je saniran i priveden nekoj funkciji. Imajući u vidu da je Savez u tim prostorima organizovao različite amaterske kulturne aktivnosti, vremenom je Medresa pretvorena u gradski Dom kulture, popunjen primjerenim i adekvatnim sadržajima (sala za sastanke, kancelarije Narodnog univerziteta, Gradska biblioteka, gradska kafana itd.). Ti su sadržaji ostali u njemu u narednih dvadesetak godina, sve do izgradnje i puštanja u rad novog doma kulture, 1978. godine. Nakon izgradnje novog doma kulture, iako je i dalje ostao “na brizi Narodnog univerziteta”, objekat je ponovo zapušten i izložen propadanju. Zahvaljujući sretnim okolnostima objekat je temeljno obnovila Mjesna zajednica Gračanica, uz podršku građana, izraženu i politički artikuliranu putem podružnica Socijalističkog na području grada. Radovi su izvedeni u sklopu velike akcije uređenja centra grada, 1987-1990. godine, kada je kompletna čaršija, misli se na centralnu ulicu, definitivno dobila svoj današnji izgled. Nakon prvih parlamentarnih izbora, jednoglasnom odlukom višestranačke Skupštine opštine Gračanica, objekat je vraćen Islamskoj zajednici. Svoju saglasnost za to formalno je dala i Mjesna zajednica Gračanica i Narodni univerzitet. Ovaj prilog zasniva se na primarnim izvorima (arhivskoj građi) kao i na sjećanjima i jednoj usputnoj bilješci (pismu) učitelja Ibrahima Hasanbegovića, te na sjećanju autora ovog teksta, koji je bio neposredni sudionik nekih od ovih događaja kao što je uređenje centra grada i obnova Medrese, odnosno starog doma kulture.